Pijemy ją codziennie, ale niewielu z nas widziało ją na żywo. Kawowiec to wiecznie zielony krzew z rodziny marzanowatych i rodzaju Coffea, który liczy ponad 120 gatunków. Tylko dwa z nich — arabika i robusta — dają niemal całą kawę na świecie. Poznajmy roślinę, od której wszystko się zaczyna.

Jak wygląda kawowiec

Na wolności kawowiec może dorastać nawet do 8–10 metrów, ale na plantacjach przycina się go do wysokości 2–3 metrów, żeby łatwiej było zbierać owoce. Ma ciemnozielone, błyszczące liście o owalnym kształcie i delikatne białe kwiaty o zapachu przypominającym jaśmin. Kwitnienie jest krótkie: kwiaty żyją zaledwie kilka dni, a cała plantacja na chwilę bieleje jak po śniegu.

Od kwiatu do wiśni

Z każdego kwiatu rozwija się owoc nazywany wiśnią kawową. U arabiki dojrzewa on od 6 do 9 miesięcy, u robusty nawet do 11, zmieniając kolor z zielonego na czerwony (lub żółty u niektórych odmian). Pod słodkim miąższem kryją się zwykle dwa nasiona zwrócone do siebie płaską stroną — to właśnie ziarna kawy. Czasem rozwija się tylko jedno, okrągłe nasiono: to tak zwany peaberry, ceniony za skoncentrowany smak.

Życie rośliny krok po kroku

  1. Szkółka: nasiona kiełkują w cieniu, a młode sadzonki rosną pod opieką rolników przez kilka miesięcy.
  2. Przesadzenie: gdy roślinka ma kilkadziesiąt centymetrów, trafia na plantację, najlepiej w porze deszczowej.
  3. Pierwsze zbiory: kawowiec zaczyna owocować dopiero po 3–4 latach.
  4. Lata dojrzałości: dobrze pielęgnowana roślina daje plony przez 20–30 lat, choć z jednego krzewu uzyskuje się rocznie zaledwie około pół kilograma palonej kawy.

Gdzie rośnie kawa

Kawowiec potrzebuje ciepła, ale nie upału, regularnych deszczy i żyznej, przepuszczalnej gleby — najlepiej wulkanicznej. Dlatego rośnie w „pasie kawowym” między zwrotnikami. Arabika woli chłodniejsze góry i sama się zapyla; robusta lubi cieplejsze niziny i potrzebuje zapylenia przez owady lub wiatr. Więcej o różnicach przeczytasz w artykule Arabika czy robusta?, a o zagrożeniach dla tych upraw — w tekście Kawa i zmiany klimatu.

Ciekawostka: skąd pochodzi kawa?

Ojczyzną arabiki są lasy Etiopii, gdzie dzikie kawowce rosną do dziś w cieniu wysokich drzew. Legenda mówi, że to pasterz Kaldi jako pierwszy zauważył, jak jego kozy stają się pełne energii po zjedzeniu czerwonych owoców. O tym wyjątkowym kraju piszemy w artykule o Etiopii i ogrodach kawowych Sidamo.